Kto potrafi powiedzieć chociażby „dzień dobry” w języku gruzińskim, jest w posiadaniu wiedzy nieomal tajemnej dla reszty świata – magicznej różdżki, która otwiera drzwi i serca oraz wywołuje na twarzach Gruzinów jeszcze szerszy uśmiech.
Czy można dogadać się w Gruzji bez znajomości ani jednego słowa w kartuli ena? Jasne. Na porządku dziennym jest rosyjski, a w Tbilisi i popularnych miejscówkach turystycznych da się też zamienić parę słów po angielsku. Ale umówmy się: jadąc do Gruzji, warto znać podstawowe zwroty po gruzińsku. Zawsze dobrze wiedzieć, jak się przywitać, podziękować za gościnę, powiedzieć „tak” i „nie” lub określić, jak wielką furę pierożków chinkali mają wam nałożyć na talerz.
Ati? Kargad!
Co to znaczy? Zaraz wszystko stanie się jasne!
Meandry języka gruzińskiego
Przygotowałem dla was listę słówek, które przydadzą się podczas wycieczki do Gruzji. To tylko podstawowe wyrażenia, ale zapewniam, że na start wystarczą.
Jeśli macie żyłkę do języków obcych, możecie oczywiście wejść głębiej w meandry kartuli ena. Nie będę jednak obiecywać, że po tygodniu zaczniecie „szwargotać jak ta lala”. Gruziński to bowiem dla obcokrajowców spore wyzwanie i niejeden poddaje się w przedbiegach. Dlaczego?
Język gruziński należy do rodziny języków południowokaukaskich (kartwelskich), w związku z czym jest niepodobny do żadnego języka słowiańskiego, romańskiego czy germańskiego, o które ocieramy się w europejskich szkołach. Tylko 5 mln ludzi na świecie – rodowitych Gruzinów plus paru na krzyż tłumaczy i entuzjastów – zna sekrety gruzińskiej mowy, której przyswojenie to dla głowy i aparatu mowy prawdziwa jazda bez trzymanki. Gruzini mają też własny alfabet, niespotykany nigdzie indziej. Jest moim zdaniem jednym z najpiękniejszych. Litery mają dużo wdzięku, ale wcale nie tak prosto nauczyć się ich odczytywania i pisania.
Uczciwie przyznam, że przez długie lata – trochę z wygody, a trochę z obaw przed arcytrudną gramatyką i wymową kartuli ena – sam uciekałem w język rosyjski. Tak było szybciej i łatwiej. Nawet z moją gruzińską żoną rozmawiałem początkowo właśnie w ten sposób. Ale to również dzięki Sophy zacząłem wreszcie uczyć się gruzińskiego na serio. Mieszkam w Gruzji od 2014 roku, a mniej więcej od 2019 używam gruzińskiego na co dzień. Po kilku latach intensywnej nauki mówię zupełnie swobodnie, choć wiem, że do perfekcji jeszcze daleka droga.
Podstawowe zwroty po gruzińsku
Gruziński dla nowicjusza może się wydawać językiem kosmicznym. Niezmiennie uważam jednak, że kontakt z jego egzotycznym alfabetem, tajemniczą fonetyką i słownictwem, które nie przypomina niczego, co znamy – to naprawdę niesamowita przygoda!
Znajomość już paru słówek napawa dumą, a przy okazji pozwala mocno zapunktować u Gruzinów. Jeśli powiecie w ich języku coś więcej niż tylko „chaczapuri”, będą pod wielkim wrażeniem i od razu potraktują was z jeszcze większą dozą przyjaźni, jak swojaków. A skoro tak, to pora na językowe konkrety!
Oto lista podstawowych słów po gruzińsku. Przygotowałem je od razu w zapisie fonetycznym, co pozwoli wam łatwo wymówić każdą frazę.
| POLSKI | GRUZIŃSKI (zapis fonetyczny) |
|---|---|
| Powitania i pożegnania | |
| Dzień dobry (nieformalne)/Cześć | Gamardżoba |
| Dzień dobry (formalne, rano) | Gamardżobat/Dila mszwidobisa |
| Dobry wieczór | Sagamo mszwidobisa |
| Cześć/Do zobaczenia (nieformalne) | Nachwamdis |
| Do widzenia | Kargad brdzandebodet |
| Dobranoc | Game mszwidobisa |
| Jak się masz? (nieformalne) | Rogora char? |
| Zwroty grzecznościowe i podstawowe | |
| Dziękuję (formalne/nieformalne) | Madlobt, madloba |
| Bardzo dziękuję | Didi madloba |
| Proszę (jako odpowiedź np. na „dziękuję”) | Araphers |
| Przepraszam | Bodiszi |
| Przepraszam, przykro mi | Me bodiszi |
| Przepraszam (gdy chcemy przejść) | Ukacrawad |
| Tak (formalne/neutralne/nieformalne) | Diach/Ki/Ho |
| Nie | Ara |
| Dobrze/OK/W porządku | Kargad |
| Źle | Cudad |
| Może | Szesadzloa |
| Czy można…? (prosząc o coś) | Tu szeidzleba…? |
| Nie chcę | Ar minda |
| Nic nie szkodzi, nic się nie stało | Ara uszaws |
| Nie ma za co | Arapris |
| Przedstawianie się i rozmowa | |
| Nazywam się… | Me mqvia… |
| Mam na imię… | Me war… |
| Jak się nazywasz? | Ra gkwia |
| Nie rozumiem | Ar mesmis |
| Nie mówię po gruzińsku | Ar mesmis kartulad |
| Czy mówi pan/pani po angielsku? | Inglisuri icit? |
| Proszę powtórzyć | Gameoret |
| Proszę mi to napisać | Damitseret |
| Liczebniki | |
| 1 | Erti |
| 2 | Ori |
| 3 | Sami |
| 4 | Otchi |
| 5 | Chuti |
| 10 | Ati |
| 100 | Asi |
| Inne przydatne zwroty | |
| Smacznego! | Gmertma gaamot |
| Na zdrowie! (toast) | Gaumardżos! |
| Ile to kosztuje? | Ra passzia/ra ghirs? |
| Gotówka | Puli |
| Karta kredytowa | Sakredito barati |
| Uwaga! | Quradgheba! |
| Na pomoc! | Miszwelet! |
| Jak mogę się podłączyć do Internetu? | Sad szeidzleba dakawszireba internetszi? |
| Przepraszam, gdzie jest toaleta? | Ukatsrawad, sad aris tualeti? |
| Przepraszam, czy może nam pan/pani zrobić zdjęcie? | Ukatsrawad, tu szeidzleba gadagwigho surati? |
Z tym zestawem podstawowych zwrotów po gruzińsku bez problemu dacie sobie radę na miejscu, podczas wycieczki do Gruzji, a nawet na zakupach w gruzińskiej piekarni w Polsce. Gruzinom, którzy prowadzą takie miejsca, na pewno miło będzie usłyszeć własną mowę tysiące kilometrów od rodzinnego Kaukazu. Bo wiedzieć musicie, że Gruzini kochają Gruzję do rozpuku, niechętnie ją opuszczają, za to chętnie wracają do niej z nawet najprzyjemniejszej podróży. Jako PolakoGruzin wiem coś o tym z własnego doświadczenia – ale to zupełnie inna opowieść…
Gruziński alfabet i ciekawostki
Na koniec mam dla was jeszcze parę językowych smaczków. Zobaczcie, jak wygląda gruziński alfabet w praktyce. Na jednym ze zdjęć widoczna jest Wieża Alfabetu (gruz. ანბანის კოშკი) w Batumi. Jeśli będziecie zwiedzać ten słynny kurort nad Morzem Czarnym, koniecznie zobaczcie na bulwarze tę nowoczesną konstrukcję, która mierzy 130 m wysokości, przypomina wyglądem spiralę DNA i prezentuje 33 litery gruzińskiego alfabetu – jeden z symboli tożsamości kulturowej Gruzinów.
A teraz pozostaje mi już tylko życzyć wam წარმატებები – tsarmatebebi – czyli powodzenia w przyswajaniu gruzińskich słówek!
